Reclaim the Middle Ages

Ndali çapin kopeja e ulqve Në errësirën e thinjur me flokë bore. Ndali çapin pranë staneve të heshtura Kopeja e egër e pyjeve çame. S’dëgjohen të lehura, s’dëgjohen blegërima, Nuk duken më zjarret ku dremitin çobenët. Vetëm deti rreh bregdetin me dallgë pa pushuar, Vetëm hëna porsi dele e ndarë nga kopeja Nëpër shtigjet e reve baret e vetmuar. Ndali çapin kopeja e ulqve Dhe përgjon e uritur në errësirën thinjoshe. Ku ini ju çobenë me gunat e bardha? Ku i kini delet që blegërinin kullotave? Ku i kini qiprat, ku këmborët si këmbana? Ku i kini qent e staneve, që ulurinin si luanë? Murrot, balot, gudot – armiqtë tanë të vjetër? Ku janë që t’u tregojmë me çatallet e hekurt Sesi në shesh të luftës luftohet për jetën? Hesht në errësirë Çamëria shkretëtirë, vetëm dallga rreh parreshtur shkëmbenjtë kryeulur Dhe jehona e saj e gjerë nëpër natën joniane Përzihet me ulurimën e ulqve të uritur. Bilal Xhaferri, 2 nëntor 1935 - 14 tetor 1986.

Pamje nga Xhelezaj, Kavajë "Kur vete njeriu, i lirë e i vetëm, larg atdheut – viset e reja, ndryshimi i zakoneve, ëmbëlsia e udhëtimit e një mijë gjëra që vihen re ndër popuj të huaj, të gjitha këto ta përgëzojnë zemrën e të bëjnë jo të harosh Shqipërinë, po të mos të vejë tek ajo aq dendur mendja. Më tutje, si ngopen sytë së pari ndryshime, gazi shuhet pak nga pak. S’di ç’të mungon, s’di se ç’të duhet. Një hije trishtimi ta mbulon fytyrën; e, pikë së pari herë-herë, mbastaj më dendur e më në fund shpesh e pothuaj kurdo e kudo, kujtimi i prindërve, i miqve e shokëve, kujtimi i dheut ku u lindëm e u rritëm, ku qajtëm foshnja e ku lozëm djelm, kujtimi i atyre maleve larg të cilëve nuk rron dot mirë një shqiptar, kujtimi i kombit, që, me gjithë ca të liga që ka, është kombi ynë, e më tepër kujtimi e dëshira e etja e gjuhës sonë ta shtrëngojnë e ta dërrmojnë me të vërtetë zemrën. Ah, malli i Shqipërisë, malli i atdheut të dashur, i shenjtë mall e dashuri e shenjtë, kush ...

“Një indian i Amerikës po vizitonte qytetin e Nju Jorkut. Teksa ecte me një mik pranë qendrës së Manhatanit, indiani e ndali papritmas mikun dhe i pëshpëriti: “Prit! Po më zënë veshët një brumbull.”. Miku nuk i besoi. Një brumbull?! Në mes të Nju Jorkut?! E pamundur! Kakofonia e tingujve prej taksive që kalonin, burive të paduruara, britmave të njerëzve, frenave që çirreshin, dhe hungërimës së metrove e bënte praktikisht të pamundur të dëgjoje brumbull, edhe sikur të ishte ndonjë aty afër. Por indiani ngulte këmbë. E ndali mikun dhe nisi të ecte zigzag në rrugë e trotuar me kokën përulur mënjanë e duke mbajtur vesh. Pastaj, në një bllok të madh çimentoje ku rritej një pemë, e gjeti më në fund brumbullin dhe e kapi që ta shihte edhe miku. I mahnitur, miku e pyeti si qe në gjendje ta dëgjonte atë brumbull. Atëherë indiani shtiu dorën në xhep, nxori që aty ca monedha, i ngriti deri tek ijët dhe i hodhi në trotuar. Gjithë turma e njerëzve aty ktheu kokën drejt tyre. “E gjitha varet n...

"I have wished a bird would fly away, And not sing by my house all day; Have clapped my hands at him from the door When it seemed as if I could bear no more. The fault must partly have been in me. The bird was not to blame for his key. And of course there must be something wrong In wanting to silence any song."

"I often see flowers from a passing car That are gone before I can tell what they are. I want to get out of the train and go back To see what they were beside the track. I name all the flowers I am sure they weren't; Not fireweed loving where woods have burnt-- Not bluebells gracing a tunnel mouth-- Not lupine living on sand and drouth. Was something brushed across my mind That no one on earth will ever find? Heaven gives its glimpses only to those Not in position to look too close."

Anglican bishop Archibald Lang Fleming sharing the gospel with Canadian Eskimos. The Gospel and the igloo. Notes of Anglican bishop Archibald Lang Fleming (1883-1953) on his ministry among the Eskimos of Canada: ""Because we had been so closely linked with the people in their days of strain and adversity, and because we had helped them to the limit of our own resources, we discovered a brotherhood of feeling and action which drew us together as nothing else could have done and made us feel an at-one-ness which we had not known before." At the time of writing (1960s) eighty per cent of all the Eskimos in Canada are faithful Anglican Christians." - from "A history of Christian missions", by Stephen Neill Stephen Neil (1900–1984)

“Tradita nuk është adhurim i hirit, por ruajtje e zjarrit.” – Gustav Mahler “Dihet, p.sh. se në të kaluarën, në disa fshatra ka qenë zakon që kur vinte nusja në shtëpinë e dhëndrit, ajo, pa u përshëndetur me asnjë njeri tjetër, duhej të vinte pranë vatrës, dhe, nëse vatra ishte në mes të dhomës, t’i binte rrotull vatrës tri herë; nëse vatra ishte rrëzë murit, ajo të përplaste simbolikisht kokën tri herë në oxhak. Pse bëhej ky rit? Mbasi në vatër, në të kaluarën, varrosej i pari i fisit, dhe mbi të zjarri duhej të mbahej i pashuar dhe nusja të përshëndeste atë të parin. Kjo gjë provohet edhe nga ana gjuhësore: fjala “vatër” e shqipes është identike me fjalën gjermane “vater” (baba), e afërt me tingëllimin e fjalës latine “pater” (baba), greke “patera” (baba) etj. – nga “Folklori shqiptar” , Gjergj Zheji

“Pranimi i vetvetes është thelbi i gjithë problemit moral dhe epitoma e një pamjeje të plotë për jetën. Të ushqej të uriturit, të fal një fyerje, ta dua armikun në emër të Krishtit – të gjitha këto janë pa dyshim virtyte të larta. Atë që i bëj më të voglit të vëllezërve të mi, ia bëj Krishtit. Por, po sikur të zbuloja se më i vogli mes tyre, më i varfri i lypsarëve, më i pafytyri i gjithë fajtoreve, armiku dora vetë – sikur këta të ishin brenda meje, dhe se unë vetë qëndroj në nevojë të mëshirës së mirësisë sime – se unë vetë jam armiku që duhet dashur – çfarë ndodh atëherë? Si rregull, sjellja e të krishterit tjetërsohet; vëllait brenda nesh i themi “ Raka ”, e dënojmë dhe tërbohemi kundër vetes. E fshehim veten nga bota; refuzojmë të pranojmë se e kemi parë ndonjëherë këtë më të ulëtin e më të ulëtëve që është brenda nesh.” – Carl Jung, “Njeriu modern në kërkim të shpirtit” , 1933

Young women of the Baiga tribe, aboriginals to India. The following are excerpts from the book “A history of Christian missions” by Stephen Neill, presenting some very interesting characters from India. I’d like to start with this one below, because I was impressed by how the writer rightly uses the word “invasion” to mean what we today insist on calling “migration”. In the vast majority of human history, the two words have been synonymous. We moderns ought to take note. The passage below also gives a good glimpse on the fact that, in view of being closer to God, simplicity does it. The Barbarian, the tribe with deep roots to their earth and elements and, thus, living a more natural life, is the one whose heart is closer to the call of God. Wonder why Illyrians were the first in Europe to make the Gospel their own and why they were never fully absorbed into Roman lifestyle? Because who needs artificiality when you’re the real thing in your own lands! The Albanian nati...

Një shembull se si një shkrimtar i madh është i aftë të gjuajë dy zogj me një gur, apo, në kontekstin e letërsisë, të godasë dy vese me një paragraf te vetëm. Nga “Një histori e mërzitshme (nga kujtimet e një plaku)” e Anton Çekovit: “Meqë ra fjala, po përmend edhe tim bir, oficerin e Varshavës. Ky është djalë i zgjuar, i ndershëm dhe i matur. Mirëpo për mua këto s’mjaftojnë. Unë them me vete që, sikur të kisha një baba plak dhe ta dija se ai ka çaste kur i vjen turp nga varfëria e vet, do t’ia lija dikujt tjetër vendin e oficerit dhe vetë do të pajtohesha diku si argat. Po ç’ vlerë kanë këto? Të mbash fshehur përbrenda inat ndaj njerëzve të zakonshëm, për shkak se ata s’janë heronj, këtë mund ta bëjë vetëm një njeri shpirtngushtë e zemërak. Por mjaft me këto gjëra...”

Katharina  Sitzler-Schmid, misionare zvicerane, dhe vajza ganeze "Misionarët [shekulli i 19-të] e gjetën Ganën të ndarë, të varfër, të paditur e të rrënuar nga tregtia e skllevërve. Ishte jo pak merita e përpjekjeve të tyre që, kur Gana,e para mes popujve të Afrikës tropikale, kaloi në 1957 nga statusi kononial në atë kombëtar, qe në gjendje të fitonte pavarësi të plotë, të ishte e bashkuar, e pasur, e arsimuar dhe e aftë të qëndronte me këmbët e veta në botën konkurruese të qytetërimit perëndimor." - nga "Histori e misioneve të krishtera", Stephen Neill "The missionaries [19th century] found Ghana divided, poor, ignorant, and racked by the slave trade. It was in no small measure due to their efforts that in 1957, when Ghana, first of the peoples of tropical Africa to emerge from colonial to national status, attained to full independence, it was united, rich, educated, and able to hold its own in the competitive world of western civilization....

“Njëri nga shokët kishte thënë një herë për Vasiljevin se ai ishte njeri i talentuar. Ka njerëz që kanë talent për shkrimtar, për aktor, për artist, kurse ai ka një talent të veçantë, atë si njeri. Ai ka një nuhatje të hollë, të shkëlqyer, për dhembjen në përgjithësi. Ashtu si një aktor i mirë pasqyron në vetvete lëvizjet dhe zërin e të tjerëve, ashtu edhe Vas iljevi pasqyron në shpirtin e vet dhembjen e të tjerëve. Kur sheh lot, ai qan; pranë një të sëmuri bëhet vetë i sëmurë dhe rënkon; në qoftë se shikon dhunë, i duket sikur dhuna ushtrohet mbi të, e merr frika si kalama dhe, ashtu i trembur, vrapon për ndihmë. Dhembja e tjetrit e shqetëson, e nervozon, e bën të kalojë në ekstazë e të tjera si këto.” - n ga tregimi “Kriza” i Anton Chekhov.

Shpeshherë, parafjalët në libra janë ca të lodhshme e herë-herë të stërzgjatura më kot. Por ka edhe si kjo e përkthyesit Islam Spahiu për “Net të bardha” të Dostojevskit, të thjeshta e mbresëlënëse për shkak të njerëzve në të. Një ekspozim i absurditetit komunist që përpiu shekullin e njëzet të Rusisë dhe Shqipërisë, një konteshë ruse përfunduar në Laprakë, dhe një përkthyes letërsi-dashës shqiptar përfunduar në Spaç ngaqë personazhi i librit të përkthyer prej tij është një... qaraman. ****************** “Në shkollën ku jepja mësim (Laprakë), kisha një nxënës me emrin Aleksandër; bir i një zonje të moshuar, ruse “e bardhë” [aristokrate], siç quheshin ata që ishin larguar nga Rusia pas revolucionit bolshevik. Kjo zonjë e nderuar – Ollga Eftimofskaja – me origjinë konteshë, punonte në bibliotekën e Ministrisë së Arsimit në kohën së cilës i referohemi (vitet 1960). Kështu unë para mundësinë për t’i kërkuar ndihmën e nevojshme për të zbërthyer tekstin origjinal i cili natyrisht...

At Zef Pllumi (28 gusht 1924 – 25 shtator 2007) Vitin e parë pas Luftës: “...komunizmi në Shqipní nuk ishte nji lëvizje kombëtare, nji çashtje e mbrendshme e popullit, porse ishte rrjedhojë e nji diplomacie të paskrupull që flijonte gjysmën e Evropës mjaft t’i siguronte lirinë e mirëqenien gjysmës tjetër.” “Njerëzit e pafe paskan vetëm bark!” *** Para gjyqit të kushedisatë: "U shrtrina me fjetë, po ku vinte gjumi? Gjithë natën e gjatë këtë herë ndeja tue luftue me Zotin. Si asht e mundun që njerzit e mirë, jo vetëm vuejnë tanë jetën, por edhe i mbysin pa faj!? Ndërkaq njerzit e kqij, tiranët gjakatarë, gëzojnë të gjitha të mirat! E jo vetëm sot ndodhë kështu, por gjatë gjithë historisë së njerzimit. Mister i pakuptueshëm! Dukej sikur Zoti t’ia kishte lanë sundimin e kësaj toke djallit e për vete të kishte rezervue vetëm qiellin. N’ato çaste dëshprimi m’u duk se Zoti nuk kishte veprue drejt me njerzit tue i hjedhë cipllak në këtë tokë nën mëshir...

Ilustrim për tregimin (1952), nga Arkady Plastov (31 janar, 1893 - 12 maj, 1972) (Tregim nga Lev Tolstoi) Pahomi ishte një fshatar rus. Kishte qenë aq i vobektë tërë jetën e tij sa gjëja që deshi më tepër në këtë botë qe të bëhej i pasur me dhera. Ai thoshte shpesh: - Le të fitoj vetëm pak toke dhe atëherë s’do t’i kem frikë askujt. Kursente shumë, vishej dhe ushqehej keq, deri sa ia arriti që të blinte një copë tokë. Pas kësaj u bë mjaft i lumtur dhe mund të kishte rrojtur fare mirë po të mos i ishte bërë sëmundje dëshira për të pasur më tepër tokë. Kështu, e shkonte jetën me të keq duke përdorur çdo pesësh që kishte, për të blerë tokë; përsëri e përsëri. Sa më shumë tokë që blinte, aq më shumë kërkonte. Në krye besonte se do ta ndjente veten krejt të lumtur, sikur të shtinte në dorë tokë për një pendë qe, por tani qe kish me qindra pendë e ndiente veten krejt të palumtur, e i vinte keq për vdekje, sepse donte të kishte njëmijë pendë. E shoqja dhe fëmija e tij vuani...